Haags Gemeentearchief

De plaquette herinnert aan Bep Boon-van der Starp, zij was onder andere de oprichtster van Madurodam. Bep Boon was voor de oorlog al actief om Joden uit Oostenrijk te laten ontkomen. In 1938 was zij de oprichtster van het Haagsch Comité voor Vluchtelingen, in Den Haag beter bekend als het Haagsch Kindercomité.

Zij slaagde erin met deze organisatie circa 1600 joodse kinderen van Oostenrijk naar het nog niet-bezette Nederland te doen ontkomen. De Haagse woning van de familie Boon werd in deze vooroorlogse jaren een toevluchtsoord voor joodse intellectuelen die gedwongen waren Nazi-Duitsland te ontvluchten. Omdat Bep Boon en haar echtgenoot gezocht werden door de nazi’s, zijn zij na de inval door de Duitse bezetter gevlucht naar Engeland.

Ook na de oorlog bleef Bep Boon maatschappelijk actief. Zij werd lid van het bestuur van het Nederlands Studentensanatorium: een sanatorium te Laren voor studerende tuberculosepatiënten die tijdens het kuren hun studie wilden voortzetten. Het lidmaatschap van dit bestuur legde de kiem tot het ontstaan van Madurodam. Bep wist dat voor de nazorg van de patiënten van het Studentensanatorium geen geld bleek te zijn en deed daarom het voorstel om een miniatuurstad te bouwen om hiermee geld te werven voor het sanatorium.

De Haage CPN was direct na de capitulatie in mei 1940 opgeheven en ondergronds gegaan. De spreekbuis van de Haagse communisten was tot het voorjaar van 1941 het illegale blad De Vonk. Kees Neven en Jan Schalker stencilden de krant in het atelier van de jonge communist en meubelontwerper Han Pieck in de Julianastraat in Rijswijk.

De Vonk bereikte in het voorjaar van 1941 een oplage van 1500 exemplaren. De Haagse communisten ondernamen ook illegale activiteiten zoals sabotage en het inzamelen van geld voor het ondergedoken partijkader en voor arbeiders die niet in Duitsland wilden werken. Veel communisten gaven hulp aan ondergedoken joden. De Vonkgroep, een communistische verzetsgroep telde in 1941 ongeveer 300 personen.

De Duitse bezetter probeerde het communistisch verzet in Den Haag op te rollen. In het voorjaar van 1941 vond de eerste arrestatiegolf plaats. Na de inval van Duitsland in de Sovjet-Unie op 22 juni 1941 vond in Den Haag een massa-arrestatie onder de communisten plaats. In de zomer van 1941 werden 160 Haagse communistische verzetslieden gevangen gezet. Begin 1942 was bijna de gehele Haagse CPN gearresteerd. Zeker 89 Haagse communisten van deze eerste ondergrondse Haagse CPN-verzetsgroep zouden de Tweede Wereldoorlog niet overleven.

De bezetter bleef de hele oorlog fel op communisten jagen. In het najaar van 1942 is geprobeerd het communistisch verzet opnieuw op te bouwen. Communistische kranten en pamfletten werden verspreid en er was een sabotagegroep actief. Een verrader infiltreerde echter in de groep. Zijn verraad leidde tot een nieuwe arrestatiegolf onder de Haagse communisten. Uiteindelijk hebben van de ongeveer 1500 communistische verzetslieden uit de regio Den Haag ongeveer 200 het leven verloren.

Het besluit tot naamgeving van de brug is door het College van Burgemeester en Wethouders van Den Haag genomen op 14 februari 2012.

De Falsificatie-centrale in Den Haag (in het verzet bekend onder de naam Haagse FC) verzorgde vervalsingen van persoonsbewijzen, distributiebescheiden en andere papieren, ten behoeve van de LO (Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers). De FC had kantoren in Nijmegen, Den Haag en Zwolle.

Vanaf september 1944 werd het werk van de FC voor het geïsoleerde westen van Nederland verricht op het Haagse kantoor van de FC aan de Groot Hertoginnelaan en vanaf februari 1945 aan de Hoefbladlaan.

Haagse bedrijven als drukkerij Hijlkema (Prinsegracht), clichéfabriek Illustratia (Juffrouw Idastraat), stempelfabriek Wartna (Molenstraat), stempelfabriek Hollandia (Hooistraat) en drukkerij Verseveld (Witte de Withstraat) ondersteunden de Haagse FC.

Het besluit tot naamgeving van de brug is door het College van Burgemeester en Wethouders van Den Haag genomen op 14 februari 2012.

Eind vorige eeuw vatte de Duitse kunstenaar Gunther Demnig het plan op ter nagedachtenis aan in de Tweede Wereldoorlog vermoorde Joden, Sinti, Roma, Jehova’s Getuigen en verzetsmensen kleine gedenktekens te plaatsen, die de naam Stolpersteine of struikelstenen kregen. De kleine stenen (10X10cm) dragen een messing plaatje met daarop de naam, de geboortedatum, de deportatiedatum en plaats en datum van overlijden van het slachtoffer.

De steen wordt in de bestrating van het laatst bekende woonhuis van het oorlogsslachtoffer geplaatst. Op de website van de Stichting Joods Erfgoed Den Haag staat een uitgebreid overzicht van alle geplaatste Stolpersteine (struikelstenen) in Den Haag. De struikelstenen zijn sinds begin van deze eeuw in Den Haag geplaatst. Anno 2025 zijn er meer dan 600 op diverse plekken in Den Haag geplaatst en komen er nog steeds aanvragen binnen.

Enkele tientallen straten zijn in de wijk Ypenburg vernoemd naar militairen die op 10 mei 1940 in de strijd om vliegveld Ypenburg het leven lieten.

In Den Haag waren in het eerste oorlogsjaar ook kleine civiel-militaristische verzetsgroepen actief. Een van deze verzetsgroepen was de Oranje Brigade. Deze groep was in de meidagen van 1940 opgericht door de Haagse masseur en magnetiseur Jacobus Simonis en zijn zoon, de fietsenmaker Adriaan Simonis. De groep had vertakkingen naar Voorburg, Eindhoven, Dordrecht en Tilburg.

De Haagse Oranje Brigade telde ongeveer vijftien leden. De groep hield zich niet alleen bezig met spionageactiviteiten en aanslagen op auto’s en opslagplaatsen van de Duitse weermacht, maar ook met het kleine verzet zoals het verspreiden van illustraties van de koninklijke familie. Via zendapparatuur seinde de groep berichten naar Engeland, zoals informatie over verdedigingswerken.

Na een ontploffing in een opslagruimte van de groep in de Keizerstraat 14 in Scheveningen, op 3 september 1941, ging het mis. Een golf van arrestaties volgde, waaronder de Haagse agenten van politie Cornelis de Graaf en Jan Cornelis van der Schantz.

Van de Haagse groep zijn zes leden gefusilleerd en kwamen zes in concentratiekampen terecht.

Het besluit tot naamgeving van de brug is door het College van Burgemeester en Wethouders van Den Haag genomen op 14 februari 2012. Bij de brug is anno 2025 nog geen naambord geplaatst.

Op de afbeelding spelen Gretha (Greetje) en Jacob (Jaap) Cohen op het voormalige schoolplein van de bewaarschool aan de Anemoonstraat samen met hun vriendjes en vriendinnetjes. Het schoolplein van toen is inmiddels bekend als Hyacinttuin. De muurtjes van de zandbak zijn nu de muurtjes van plantenvakken. Met het herdenkingsbord worden ze teruggebracht naar de plaats waar zij speelden met hun klasgenootjes. Greetje en Jaap zijn gedeporteerd en vermoord in Auschwitz in 1942.