Op 5 oktober opent in het Atrium van het Haagse stadhuis de tentoonstelling Meatball: Haagse beeldrevolutie (1972-1994). Het Haags Gemeentearchief brengt hiermee het bijzondere verhaal van het Haagse videocollectief Meatball tot leven. Bezoekers krijgen een unieke blik op het stadsleven van Den Haag in de jaren zeventig en tachtig, aan de hand van bijzondere videobeelden uit die periode.

Meatball medewerkers. Van links naar rechts: Olga Smits, Cesar Messemaker, Han Ing Lim, Martin Uitvlugt, Jan Blom en Rien Hagen. 1981. Foto: Karen Kommer. Collectie Meatball, Haags Gemeentearchief.

In de collecties van het Haags Gemeentearchief liggen talloze verhalen over de stad, haar bewoners en maatschappelijke ontwikkelingen besloten. Soms blijven die verhalen jarenlang verborgen in archieven en collecties. Dat geldt ook voor het verhaal van Meatball.

Een Haagse videopionier

Meatball wordt in 1972 opgericht door Rien Hagen, Donald Janssen, Jan Blom en Jos Bienemann, aanvankelijk onder de naam Stichting Werkgroep Video. Het collectief is het eerste onafhankelijke videoproductiebedrijf van Den Haag.

De tentoonstelling laat zien hoe Meatball ontstond, hoe de makers te werk gingen en welke producties het meest kenmerkend waren voor hun werk. Daarmee krijgen bezoekers niet alleen een beeld van de video’s zelf, maar ook van de ideeën en omstandigheden die eraan ten grondslag lagen.

Meatball bij een manifestatie over betaalbare woningen in de Houtzagerij, Schilderswijk.1978 Collectie Meatball, Haags Gemeentearchief.

Video als nieuw medium

De oprichting van Meatball valt samen met een belangrijke technologische ontwikkeling: de opkomst van de videorecorder en de videocamera. Video verandert de manier waarop mensen media kunnen maken en beleven. Beelden kunnen direct worden teruggekeken, zonder de tijdrovende en kostbare stappen die bij het maken en ontwikkelen van film komen kijken.

Voor de oprichters van Meatball is video dan ook veel meer dan een technische vernieuwing. Het nieuwe medium biedt de mogelijkheid om maatschappelijke verhalen vast te leggen die anders gemakkelijk buiten beeld zouden blijven.

Vanaf 1974 trekken de makers met hun Sony Portapak-videocamera de Haagse wijken in. Ze werken samen met buurtcentra en opbouwwerkers en brengen in beeld wat er onder bewoners leeft. Ze filmen onder meer verkrotte woningen, eenzaamheid, discussies over de leefbaarheid van buurten en protesten tegen gemeentelijke plannen.

Jan Blom en Rien Hagen met de Portapak videocamera. Begin jaren zeventig. Collectie Meatball, Haags Gemeentearchief.

De reportages worden niet alleen voor bewoners gemaakt, maar nadrukkelijk ook met hen. Na afloop worden de video’s in de wijken vertoond. Zo vormen de films niet alleen een registratie van wat er gebeurt, maar ook een aanleiding voor gesprekken en ontmoetingen tussen bewoners.

Later verbreedt Meatball zijn werkterrein met videokunst, fictie, documentaires en docudrama’s.

Een stad in verandering

In ruim twintig jaar maakt Meatball meer dan tweehonderd videoproducties, in Den Haag en daarbuiten. Samen vormen deze producties een uniek tijdsbeeld van een stad die volop in beweging is. Ze laten zien hoe bewoners hun omgeving ervaren, welke maatschappelijke thema’s spelen en hoe verschillende groepen hun eigen stem laten horen.

In 1994 schenkt Stichting Meatball, na het faillissement, vrijwel het volledige bedrijfsarchief en de collectie aan het Haags Gemeentearchief. Daarmee blijven de producties bewaard voor toekomstig onderzoek, gebruik en hergebruik.

Vanaf 5 oktober 2026 zijn de videoproducties en de verhalen erachter voor iedereen te bekijken via de toegangsnummers 0939-01 (archief) en 8609-01 (collectie) op de website van het Haags Gemeentearchief. Daar zijn ook de filmografie en de biografie van het collectief te vinden.

Het zeeheldenjournaal kijken in een bus op straat. 1976 Foto: Haagsche Courant. 

Documentaire op TV West

Omroep West maakt in samenwerking met het Haags Gemeentearchief een documentaire over Meatball. Oud-medewerkers van het collectief vertellen over deze roerige en inspirerende periode. Tegelijkertijd biedt de documentaire een bijzondere blik op een kant van Den Haag die niet vaak in beeld is gebracht.

Protesten, kraakpanden, ongelijkheid, emancipatie, klassenjustitie en stadsvernieuwing komen voorbij. De beelden laten zien hoe de stad in die jaren veranderde en hoe bewoners zich verhielden tot die veranderingen.

De documentaire wordt op zaterdag 7 november vanaf 18.00 uur uitgezonden op TV West en is ook via de online kanalen van de omroep te bekijken.

De publiekspremière vindt plaats op vrijdag 6 november om 15.30 uur in Pathé Buitenhof. Kaarten zijn te bestellen via de website van Pathé. Bij de première zijn oud-medewerkers van Meatball aanwezig en vindt na afloop een Q&A plaats. Ook is het mogelijk om alvast de trailer te bekijken.

Lunchlezing over Meatball

Wie meer wil weten over Meatball kan op woensdag 18 november om 12.30 uur terecht bij de gratis lunchlezing in de Centrale Bibliotheek, podium B. Aanmelden is verplicht.

Conservator Helga Meijer, samensteller van de tentoonstelling, vertelt over het collectief, de totstandkoming van de tentoonstelling en de bijzondere verhalen die in de archieven van Meatball zijn terug te vinden.

Film in Den Haag

De tentoonstelling maakt deel uit van Film in Den Haag, een breed programma dat tot juni 2027 wordt georganiseerd door verschillende Haagse culturele instellingen. Met vertoningen, tentoonstellingen, lezingen en stadswandelingen wordt aandacht besteed aan de rijke filmgeschiedenis van de stad.

Logo Film in Den Haag.

Onder de paraplu van Film in Den Haag komen verhalen aan bod over oude bioscopen, filmfabrieken en filmsterren, maar ook over de rol die Den Haag heeft gespeeld in de Nederlandse filmcultuur.

Op 19 november verschijnt bovendien bij uitgeverij Walburg Pers het boek Film in Den Haag, met verhalen en foto’s over de Haagse filmgeschiedenis. Meer informatie over de boekpresentatie en het programma is te vinden op de website van Film in Den Haag.